Του δρος Αντώνη Μαδέλλα

Με εισαγωγή του καθηγητή Μίμη Σοφοκλέους

Η βασική δραστηριότητα της Ατμοπλοϊκής Εταιρείας Λεμεσού ήταν η μεταφορά επιβατών, αγαθών και ταχυδρομείου. Το Ταχυδρομικό Συμβόλαιο προέβλεπε ετήσια επιχορήγηση προς όφελος της Εταιρείας, ύψους £4,750. Kαθόριζε επίσης ανώτατο όριο για τα κόμιστρα και τους ναύλους για τη μεταφορά επιβατών και φορτίου (ζώων, φρούτων, λαχανικών, κρασιού).

Η παροχή ειδικά διαμορφωμένων χώρων-γραφείων επί των συμβαλλομένων πλοίων της Α.Ε.Λ. για τη μεταφορά και διαλογή του ταχυδρομείου εν πλω στα πλαίσια της Κυπριακής Θαλάσσιας Ταχυδρομικής Υπηρεσίας (Cyprus Sea Post Office), επιτάχυνε θεαματικά την παράδοση του ταχυδρομείου σε όλες τις πόλεις της Κύπρου, κατά 3 με 3 ½ ώρες. Το γεγονός αυτό εκτιμήθηκε από το κοινό και βελτίωσε την ταχυδρομική υπηρεσία του νησιού. Ωστόσο, τα προβλήματα θαλάσσιας ασφάλειας και υγειονομικών συνθηκών ήταν συχνά στα ατμόπλοια της Α.Ε.Λ.

Το μέγεθος της Επιχείρησης για τη δεδομένη εποχή εντυπωσιάζει. Με αρκετό προσωπικό και οργανωμένη δομή, το μετοχικό της Κεφάλαιο (£50.000) ήταν σχεδόν πενταπλάσιο του ετήσιου προϋπολογισμού του Γεωργικού Τμήματος, ή ακόμη ισοδυναμούσε με το 14% των ολικών προσόδων του ετήσιου προϋπολογισμού της Κύπρου.

Οι ουσιαστικοί λόγοι που οδήγησαν στη διάλυση της Α.Ε.Λ., δεν ήταν αυτοί που προβάλλονταν μέχρι πρόσφατα από τη πενιχρή βιβλιογραφία και τις λιγοστές προφορικές μαρτυρίες, δηλαδή, η μη εξεύρεση κατάλληλου τρίτου ατμόπλοιου - η χρήση της ελληνικής σημαίας από τα πλοία της Εταιρείας, αντί της βρετανικής σημαίας (εφόσον τελικά υπήρχε σχετικό νομικό κώλυμα από την άποψη του διεθνούς δικαίου) - αλλά ούτε και ο αθέμιτος ανταγωνισμός που αντιμετώπιζε η Α.Ε.Λ. από ξένες ναυτιλιακές εταιρείες.

Με τη μη ανανέωση του Ταχυδρομικού Συμβολαίου το 1912 υπέρ της Α.Ε.Λ. (ως αποτέλεσμα της επικριτικής στάσης των Οθωμανών βουλευτών στο Νομοθετικό Συμβούλιο), στην πράξη, οι τότε κυβερνώντες, πρώτιστα για πολιτικούς λόγους, «τράβηξαν το χαλί κάτω από τα πόδια της Α.Ε.Λ.». Με τις παρεμβάσεις τους στο Νομοθετικό Συμβούλιο οι Οθωμανοί βουλευτές ρητά υποδείκνυαν ότι το Ταχυδρομικό Συμβόλαιο έπρεπε πλέον να δοθεί στην αγγλο-αιγυπτιακή εταιρεία Κετίβιαλ (Khedivial Mail Steamship Company) και όχι στην Α.Ε.Λ., όπως και έγινε.

Κατά τον δρα Α. Μαδέλλα η ενέργεια αυτή στέρησε την Κύπρο από ουσιαστική ναυτιλιακή τεχνογνωσία για τον επόμενο μισό περίπου αιώνα, αφού είναι γνωστό πως η χώρα μας (και ιδιαίτερα η Λεμεσός) κατέχει σήμερα εξέχουσα θέση στη διεθνή ναυτιλία (σημαντικό νηολόγιο/τομέα πλοιοδιαχείρισης), ως αποτέλεσμα συγκροτημένης κυβερνητικής πολιτικής η οποία υιοθετήθηκε το 1963, αμέσως μετά την ίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Η Α.Ε.Λ. λειτούργησε με πρωτοποριακό τρόπο. Κατά την επταετή ουσιαστική λειτουργία της (1906-1912), εκτέλεσε γύρω στα 500-550 ταξίδια και πρέπει να μετέφερε ένα συνολικό αριθμό 21.000-25.000 επιβατών, δηλαδή περίπου το διπλάσιο του τότε αστικού πληθυσμού της Λεμεσού ή ακόμη το 9% του τότε συνολικού πληθυσμού της Κύπρου (που ανερχόταν στις 274.000 κατοίκους)!

Η Α.Ε.Λ., μαζί με άλλες επιτυχημένες λεμεσιανές εμπορικές επιχειρήσεις της τότε εποχής, σίγουρα έθεσε τα πρώτα θεμέλια για να καταστεί τελικά η Λεμεσός, πολύ αργότερα, τη δεκαετία του 1950, το «Λίβερπουλ της Κύπρου» (δηλαδή σημαντικό λιμάνι και κύριο βιομηχανικό κέντρο, με μεγάλο χάσμα μεταξύ πλούσιων και φτωχών), όπως δικαίως ή αδίκως αποκάλεσε την πόλη μας ο Άγγλος δημοσιογράφος Percy Arnold, του Cyprus Post!